Tom 2, nr 1 (lipiec 2014)



Opublikowano po raz pierwszy: 18.07.2014
Pobierz cały numer

Pierwszy numer drugiego tomu czasopisma "Pogranicze. Polish Borderlands Studies" podzielony jest na cztery obszary tematyczne. Pierwszy: teorie pogranicza, zawiera dwa teksty: tłumaczenie słynnego eseju lorda George'a Curzona O granicach, wygłoszonego w ramach Wykładów Romaneskich na Uniwersytecie Oksfordzkim w 1907 roku. Jest to pierwszy tekst autorstwa Curzona, który ukazuje się w języku polskim, autorem tłumaczenia jest dr Bartosz Czepil. W części tej znajduje się również artykuł naukowy dr. Wojciecha Opioły: Granica państwowa w teorii pogranicza, w którym autor mierzy się z polskim dorobkiem teoretycznym, dotyczącym różnego rozumienia pogranicza w relacji do granicy państwowej i proponuje własną typologię dotyczącą tego zagadnienia.
Drugi obszar tematyczny zawiera siedem odpowiedzi na ankietę redakcji, dotyczącą kategorii pogranicza w naukach społecznych. Jest to kontynuacja debaty, rozpoczętej w pierwszym tomie, w którym o odpowiedź poproszono politologów. Tym razem z problemem tym zmierzyli się socjologowie, geografowie polityczni i kulturoznawcy.
Trzeci obszar tematyczny: Polska-Ukraina, pogranicze składa się z czterech artykułów naukowych, dotyczących zagadnienia, autorstwa polskich i ukraińskich badaczy.
W czwartym dziale: recenzje, omówienia, sprawozdania, prezentujemy recenzje trzech książek: The EU-Russia Borderland. New context for regional cooperation (wyd. 2012), Kresowianie na Śląsku Opolskim (wyd. 2011), Kresowianie na świecie (wyd. 2013).

Zapraszamy do krytycznej lektury!


Spis treści:


TEORIE POGRANICZA

Lord George Curzon (tłumaczenie: Bartosz Czepil)


O granicach
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, t. 2, nr 1, s. 6-34.
Opublikowano po raz pierwszy: 13.07.2014

Wykład otwarty lorda Georga Curzona, wygłoszony w 1907 roku w ramach serii tzw. Wykładów Romaneskich w Teatrze Sheldonian w Oksfordzie.



Wojciech Opioła

Granica państwowa w teorii pogranicza
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, t. 2, nr 1, s. 35-43.
Opublikowano po raz pierwszy: 15.07.2014

Streszczenie: W artykule zaprezentowano wątpliwości dotyczące definiowania pogranicza polegającego na przyjęciu granicy państwowej jako podstawowego kryterium definicyjnego. Autor wychodzi z założenia, że granica państwowa może tworzyć różne relacje z pograniczem i nie jest koniecznym warunkiem istnienia pogranicza. Przede wszystkim możliwe jest wykształcenie się pogranicza społecznego, w którym to procesie granica państwowa nie odgrywa żadnej roli. Autor przedstawia siedem argumentów wyjaśniających to podejście a następnie przedstawia typologię pograniczy ze względu na ich relację z granicą państwową, dzieląc je na: pogranicze nadgraniczne, pogranicze reliktowe, pogranicze migracyjne, pogranicze mieszane.

Słowa kluczowe: granica państwowa, pogranicze, teoria pogranicza, pogranicze reliktowe, pogranicze migracyjne

Pobierz artykuł (pdf)



ANKIETA REDAKCJI: POGRANICZE W NAUKACH SPOŁECZNYCH


Marek Barwiński

Pogranicze jako przedmiot badań geografii politycznej
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, t.2, nr 1, s. 46-48.
Opublikowano po raz pierwszy: 15.07.2014



Rafał Drozdowski

Trzy rozumienia pogranicza
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, t.2, nr 1, s. 49.
Opublikowano po raz pierwszy: 15.07.2014



Robert Geisler

Pogranicze w socjologii XXI wieku
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, t.2, nr 1, s. 50.
Opublikowano po raz pierwszy: 15.07.2014



Adam Nobis

Pogranicze w studiach globalnych
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, t.2, nr 1, s. 51.
Opublikowano po raz pierwszy: 15.07.2014



Marek S. Szczepański, Anna Śliz

Pogranicze w perspektywie socjologicznej
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, t.2, nr 1, s. 52-53.
Opublikowano po raz pierwszy: 16.07.2014



Teresa Sołdra-Gwiżdż

Symbolizm i przestrzenność w rozumieniu pogranicza
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, t.2, nr 1, s. 54-56.
Opublikowano po raz pierwszy: 16.07.2014



Jacek Tittenbrun

Pogranicza a teoria społeczeństwa
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, t.2, nr 1, s. 57-59.
Opublikowano po raz pierwszy: 16.07.2014




POLSKA-UKRAINA, POGRANICZE


Natalia Antoniuk, Natalia Papish

Współpraca transgraniczna jako czynnik transformacji międzynarodowych funkcji granicy ukraińsko-polskiej
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, t.2, nr 1, s. 61-73.
Opublikowano po raz pierwszy: 16.07.2014

Streszczenie: W artykule dokonano analizy właściwości ukraińsko-polskiej współpracy transgranicznej, która jest realizowana w ramach współpracy między regionami przygranicznymi sąsiadujących ze sobą państw i przejawia się w różnych formach. Przeanalizowano wpływ współpracy transgranicznej na funkcjonowanie ukraińsko-polskiej granicy państwowej, w szczególności wzmacnianie jej funkcji kontaktowej i międzynarodowej. Zbadano determinanty funkcjonowania euroregionów, obejmujących tereny przygraniczne Polski i Ukrainy. Jako jedno z istotnych wyzwań w tym zakresie na współczesnym etapie należy rozpatrywać konieczność doskonalenia infrastruktury transportowej, modernizacja której będzie sprzyjała poprawie funkcjonowania ważnych międzynarodowych korytarzy tranzytowych i zwiększy ogólną przepuszczalność granicy ukraińsko-polskiej. 

Słowa kluczowe: regiony przygraniczne, współpraca transgraniczna, Polska, Ukraina



Tomasz Czajka

Zbrodnia wołyńska: stan wiedzy Polaków i Ukraińców
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, t.2, nr 1, s. 74-89.
Opublikowano po raz pierwszy: 16.07.2014

Streszczenie: Artykuł odnosi się do problematyki stosunków polsko-ukraińskich podczas II wojny światowej oraz dzisiejszych relacji między narodami. Pierwsza część pracy przedstawia krwawe „wydarzenia”, które miały miejsce na Wołyniu i w Galicji Wschodniej w latach 1943-1945. Ofiarami nacjonalistycznych ukraińskich grup padali przedstawiciele narodu polskiego żyjący na tamtych obszarach. Lata II wojny światowej zostały podzielone na okresy działań antypolskich, z których kulminacyjnymi były wiosna i lato 1943 r. Wtedy właśnie dobrze zorganizowane grupy OUN-UPA rozpoczęły zsynchronizowane i zaplanowane akcje antypolskie. Przedstawione zostały liczby pomordowanych Polaków i zabitych w akcjach odwetowych Ukraińców oraz zaatakowanych polskich osiedli. W drugiej części pracy zawarte zostały wyniki badań przeprowadzonych przez autora na grupie polskich i ukraińskich studentów. Badanie podzielone zostało na dwie części, z których pierwsza dotyczyła oceny polsko-ukraińskich relacji dzisiaj, a druga określenia stanu wiedzy historycznej studentów. W tej części pracy przedstawione zostały również wyniki badań CBOS, z którymi skonfrontowane zostały wyniki badań autorskich.

Słowa kluczowe: Wołyń 1943, stosunki polsko-ukraińskie, II wojna światowa, nacjonaliści, rzeź wołyńska



Piotr Bujak

Polityczne spory o upamiętnienie zbrodni na Wołyniu w polskim parlamencie
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, t.2, nr 1, s. 90-99.
Opublikowano po raz pierwszy: 16.07.2014

Streszczenie: Celem artykułu jest ukazanie dyskursu o upamiętnieniu zbrodni wołyńskiej na forum parlamentu III RP. Praca oparta została o analizę materiałów pochodzących bezpośrednio z polskiego parlamentu, takich jak: sprawozdania stenograficzne z posiedzeń Sejmu, sprawozdania stenograficzne z posiedzeń sejmowych komisji, ale również o doniesienia medialne, publikowane w Internecie i prasie codziennej. Tekst otwiera synteza polskich debat nad samym zagadnieniem polityki historycznej oraz komparatystyka jej dwóch dominujących na przełomie XX i XXI w. nurtów: liberalnego i konserwatywnego. W dalszej części autor skrótowo przedstawia poglądy władz ukraińskich w okresie 1991-2014 na kwestię antypolskich działań OUN-UPA oraz ich implikacje na współczesny polski dyskurs w ramach polityki historycznej poświęcony upamiętnieniu ofiar rzezi na Wołyniu. Najobszerniejszą część pracy stanowi analiza debat oraz procesów legislacyjnych w polskim parlamencie poświęconych kwestiom uchwał upamiętniających wydarzenia lat 1943-1944. Na podstawie rzeczonego studium przypadku rysuje się proces ewolucji polskiej polityki historycznej w III RP a także jej bogate instrumentarium.

Słowa kluczowe: polityka historyczna, rzeź wołyńska, upamiętnienie, polski parlament



Bożena Wroniszewska

Autonomiczna Republika Krymu: pogranicze ukraińsko-rosyjskie
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, t.2, nr 1, s. 100-112.
Opublikowano po raz pierwszy: 16.07.2014

Streszczenie: Przedmiotem niniejszego artykułu jest kategoria pogranicza ukraińsko-rosyjskiego ze szczególnym uwzględnieniem Autonomicznej Republiki Krymu. Istotne jest ukazanie pogranicza w różnych kontekstach i ujęciach, dlatego w pierwszej części artykułu odniesiono się do wydarzeń, jakie rozgrywały się na terytorium Ukrainy na końcu 2013 roku i w pierwszych miesiącach 2014 roku. Wydarzenia ostatnich miesięcy pokazują wyraźnie, że Południowy Wschód Ukrainy nie jest monolitem. Inaczej funkcjonuje społeczeństwo Krymu, inaczej Donbasu, a jeszcze inaczej Odessy czy Charkowa. W drugiej części artykułu przedstawiono zarys historyczny etnosu Tatarów krymskich, który okazał się niezbędny do ukazania przynależności tego narodu do Autonomicznej Republiki Krymu. Odniesiono się również do obecnej sytuacji Tatarów krymskich na Krymie. W trzeciej części poddano analizie granicę ukraińsko-rosyjską. W głównej mierze scharakteryzowano granicę morską, która jest ważną częścią między Rosją i Ukrainą. Szczegółowo opisano istotę sporu między Federacją Rosyjską a Ukrainą w kwestii wyspy Tuzła, będącej „częścią” Półwyspu Tamańskiego.

Słowa kluczowe: pogranicze, Autonomiczna Republika Krymu, Ukraina, Rosja, konflikt, rewolucja, Tatarzy Krymscy




RECENZJE, OMÓWIENIA, SPRAWOZDANIA


Bartosz Czepil

Nowy dyskurs o pograniczu dwóch światów
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, t.2, nr 1, s. 114-120.
Opublikowano po raz pierwszy: 16.07.2014



Danuta Kisielewicz

Kresowianie na Śląsku Opolskim, kresowianie na świecie
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, t.2, nr 1, s. 121-125.
Opublikowano po raz pierwszy: 16.07.2014


Jerzy Duda, Irena Kalita

Z działalności Opolskiego Oddziału Towarzystwa Miłośników Lwowa
i Kresów Południowo-Wschodnich (sprawozdanie)
Pogranicze. Polish Borderlands Studies, t. 2, nr 1, s. 126-133.
Opublikowano po raz pierwszy: 21.07.2014




"Pogranicze. Polish Borderlands Studies"
Instytut Politologii Uniwersytetu Opolskiego
ul. Katowicka 89 45-061 Opole

Czasopismo naukowe "Pogranicze. Polish Borderlands Studies". Zarejestrowane w rejestrze dzienników i czasopism 14 listopada 2013 roku pod numerem Rej.Pr. 713.
Numer ISSN: 2353-3781